Verduurzamen van snelwegverlichting: Heroverwegen, herzien & vernieuwen
Schréder 360 is een reeks waarin we een holistische blik geven op enkele van onze meest innovatieve projecten. We horen van asset owners, projectmanagers, externe experts en onze eigen ingenieurs over lichtoplossingen die verder gaan dan de standaardoplossingen.
Deze editie verkent Live Labs 2, een driejarig programma van £30 miljoen, gefinancierd door het Britse Department for Transport, dat als doel heeft de lokale snelweginfrastructuur en activa te verduurzamen. Het programma onderzoekt innovatieve manieren om het snelwegennet te decarboniseren, door op verschillende locaties in het land met uiteenlopende oplossingen van diverse aanbieders te experimenteren. Urbis Schréder werkte samen met de East Riding of Yorkshire Council en ADEPT (Association of Directors of Environment, Planning and Transport) aan één van deze projecten, dat veel aandacht trok omdat er plannen zijn om bepaalde straatverlichting uit te schakelen.
Schréder is één van ’s werelds grootste fabrikanten van straatverlichting, maar we zijn veel meer dan dat. Duurzaamheid staat centraal in alles wat we doen en als het halen van net zero-doelstellingen betekent dat we de manier waarop we snelwegen verlichten fundamenteel moeten veranderen, dan staan we daarvoor open. Door te beginnen met een blanco canvas, te luisteren naar onze klanten en elk onderdeel van het project met een open blik te benaderen, hebben we samen iets volledig nieuws en opvallend effectiefs gecreëerd.
Heroverweeg het gebruik van CO2
Traditioneel ligt de focus bij het verduurzamen van transport op elektrische voertuigen, actieve mobiliteit en gedragsverandering. Maar wat met de wegen zelf? In het kader van Live Labs 2 werd East Riding of Yorkshire gekozen om CO2-arme alternatieven te bedenken en te testen voor straatverlichting, verlichte bewegwijzering en infrastructuur.
Hun belangrijkste doel was het reduceren van zogenoemde ingebedde CO2 – de emissies die ontstaan tijdens productieprocessen – en geavanceerde, CO2-arme oplossingen te bieden voor toekomstig snelwegonderhoud over 30 km snelweg in verschillende omgevingen.
Ingebedde CO2 is iets waar Schréder al langer mee bezig is, van de polymeren die we gebruiken voor armaturen tot zo slank mogelijke ontwerpen en het omarmen van de circulaire economie in elke fase. Toen East Riding ons benaderde bij de start van het project, waren we meteen bereid om elk onderdeel op een nieuwe manier te bekijken.
We kunnen aanwezig zijn tijdens het hele project, vanaf de conceptfase de klant ondersteunen. Door te luisteren naar de behoeften, in gesprek te gaan en samen te brainstormen, kunnen we een oplossing op maat bieden in plaats van een one-size-fits-all product!
Herziening van snelwegen
De testlocatie van East Riding of Yorkshire bevond zich op een deel van de A1079 aan de rand van Hull, tussen Dunswell Roundabout en Ennerdale Bridge. Hoewel de krantenkoppen vooral gingen over het uitschakelen van straatverlichting, wilde het team dat dit traject toch gedeeltelijk verlicht bleef.
“Het gaat er niet om de grote lichtschakelaar voor het hele land uit te zetten,” zegt Karl Rourke, Service Manager Street Lighting, Traffic Signals and CCTV bij East Riding. “Het gaat erom dat we eindelijk, als sector, erkennen dat auto’s koplampen hebben.”
Om de gedeeltelijke uitschakeling te ondersteunen, koos de gemeente voor alternatieve maatregelen. Zo werd er meer dan 80 kilometer nieuwe sterk reflecterende belijning aangebracht, ruim 5.000 met zonne-energie verlichte wegstuds geplaatst en meer dan 140 vierkante meter nieuwe reflecterende verkeersborden toegevoegd op de A1079 en A164.
Rourke benadrukt dat één van de grootste uitdagingen het doorbreken van aannames over verlichting is, in het bijzonder de overtuiging dat meer verlichting automatisch beter is. Één van de eerste taken binnen het Live Labs 2-experiment was daarom het onderzoeken van de ongevalscijfers van de afgelopen tien jaar op beide testwegen. Daaruit bleek dat rotondes, kruispunten en oversteekplaatsen weliswaar bovengemiddeld veel ongelukken kenden, maar dat 80% daarvan zich overdag voordeed.
East Riding benaderde Urbis Schréder vervolgens voor een aanpak die niet afhankelijk was van conventionele straatverlichting. “Urbis Schréder is hét bedrijf voor maatwerk. Het is het soort partner dat je inschakelt voor complexe vraagstukken, en het proeftraject dat ze hebben ontworpen is absoluut fantastisch."
Voor de uitvoering van het project ontving de gemeente 3,3 miljoen pond uit het programma ADEPT Live Labs 2: Decarbonising Local Roads in the UK. Urbis Schréder leverde de benodigde apparatuur en stelde bovendien zeventig uur gratis ontwerpdiensten beschikbaar om de verduurzaming van de snelwegen en de betrokken autoriteiten te ondersteunen.
Het overkoepelende doel van dit traject is om de wegen aantrekkelijker en veiliger te maken voor actieve mobiliteit, zodat het gebruik van de auto vermindert en de CO2-uitstoot verder afneemt. Belangrijk is dat straatverlichting in woonwijken buiten de scope van dit project viel, hoewel ook daar voordelen te behalen zijn door aannames opnieuw te bekijken. Met de duidelijke focus op snelwegen werd de verlichting gericht toegepast op voetgangers- en fietspaden, om zo actief reizen verder te stimuleren.
Het herdefiniëeren van verlichting
In plaats van “buiten de kaders denken”, vereiste dit project dat we het kader herdefiniëerden. We hebben uitgebreid gesproken met East Riding en ADEPT over hoe wegen er na zonsondergang uit zouden kunnen zien. Centraal in onze aanpak stond het gebied voor actieve weggebruikers – voetgangers en fietsers – en niet de snelweg voor gemotoriseerd verkeer.
“Door gebruik te maken van geavanceerde fotometriëen kunnen de juiste verlichtingsniveaus worden bereikt langs de voetpaden met kortere lichtmasten,” zegt Jack Cunningham, Lighting Solutions Manager bij Urbis Schréder. “Dit vermindert de hoeveelheid benodigde energie en materiaal en verbetert de CO₂-voetafdruk.”
De lage masten vergroten bovendien het snelheidsbewustzijn van bestuurders, waardoor zij voorzichtiger rijden. Voor voetgangers – waaronder hardlopers – zorgen de hoge verticale verlichtingsniveaus en de gelijkmatige horizontale verlichting ervoor dat gevaren duidelijk zichtbaar worden. Het contrast met de onverlichte snelweg maakt het mogelijk de paden op een lager niveau te verlichten, terwijl ze toch veilig en helder aanvoelen, zoals ook in het virtuele ontwerp te zien is.
Het aanpassen van de hoogte van de masten is een fundamentele verandering maar we hebben ook decennialang ervaring met het verlichten van wegen. “We wilden iets nemen dat al bewezen is en dit aanpassen aan onze behoeften,” zegt Brook van Urbis Schréder. “Zo kwamen we uit bij voetgangersoversteekplaatsen.” Decennia aan onderzoek zijn besteed aan het garanderen dat automobilisten voetgangers op zebrapaden goed kunnen zien. Daarom hebben we dit principe 90 graden gedraaid en toegepast langs de snelweg.
De eerste resultaten laten zien dat deze oplossing de veiligheid voor zowel bestuurders als voetgangers aanzienlijk verbetert, terwijl ze ook het energie- en materiaalgebruik en het onderhoud verlaagt – en zo bijdraagt aan de verduurzaming van de snelweg. Bovendien wordt lichtverstrooiing naar ongewenste gebieden, zoals natuurgebieden of woningen, verminderd.
Het project raakt ook een bredere kwestie: hoe en waarom we wegen verlichten. “Het huidige groeitempo van straatverlichting in dit land is financieel noch ecologisch houdbaar,” zegt Rourke van East Riding. De Britse overheid wil verplichte planningsdoelstellingen invoeren en 1,5 miljoen nieuwe woningen bouwen in de komende vijf jaar. “Al die woonwijken zullen uiteindelijk worden overgenomen door lokale overheden. Waar gaat onze asset base dan heen? We moeten onze verlichtingsstrategieën herzien en duurzaam maken.”
Herziening van design
Met de duidelijke opdracht om buiten de bestaande kaders te denken, was het logisch om de meest geavanceerde ontwerptools te gebruiken. Met de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI), digital twins (virtuele modellen waarmee ingenieurs kunnen experimenteren voordat ze de werkelijkheid bouwen) en virtual reality (VR) hadden we verschillende mogelijkheden om een verlichtingssysteem te visualiseren vóór de uitvoering.
Cunningham van Urbis Schréder gebruikte Blender om een real-time virtueel model te maken dat de installatie toont vanuit het perspectief van zowel automobilisten als voetgangers. Voor automobilisten markeren wegreflectoren op zonne-energie duidelijk de rand van de rijbaan, kruispunten en rotondes. Voor voetgangers bieden de nieuwe, lagere lichtmasten optimaal zicht en comfort.
Herziening van energie
Als de gemiddelde persoon het verschil kent tussen wisselstroom (AC) en gelijkstroom (DC), is dat waarschijnlijk een herinnering aan natuurkundelessen op school, of de “Oorlog van de stromen”, toen er hevig werd gedebatteerd over de vraag of vroege elektrische systemen op AC of DC moesten werken. Dat debat werd meer dan een eeuw geleden beslecht, en het Britse nationale elektriciteitsnet draait sindsdien altijd op AC.
Toen Karl Rourke en zijn team ons echter vroegen om alles opnieuw te bekijken met oog op verduurzaming, stelden we de vraag of verlichting via het conventionele elektriciteitsnet wel de beste oplossing was. We werkten samen met het Ierse Keltech IoE, een innovatief bedrijf dat een “Net Zero Network” mogelijk wil maken door de manier waarop first- en last-mile-infrastructuren worden aangesloten en gevoed, te transformeren.
Het DDN-netwerk (Digital Distribution Network) biedt een toekomstbestendig, verbonden systeem dat kan dienen als platform voor meerdere digitale diensten. Denk aan verkeer- of luchtkwaliteitsmonitoring om de verduurzaming van snelwegen te ondersteunen. Bovendien gebruiken de lichtgewicht kabels minder materiaal, wat de CO₂-voetafdruk én de kosten verlaagt.
“Schréder transformeert de traditionele straatlantaarn tot een duurzame, multifunctionele infrastructuur, die niet alleen verlichting levert, maar ook een fundament vormt voor verbonden, koolstofarme infrastructuur,” schreef Mark Kellett, CEO van KelTech, op LinkedIn. “De kern van deze uitrol is KelTech IoE’s gepatenteerde DDN, dat een zeer energie-efficiënte ruggengraat biedt voor zowel stroom als data.”
Herziening van productie
Één van de belangrijkste doelstellingen van Live Labs 2 is het verwijderen van de embedded CO2 uit het proces van wegenbouw. Bij Urbis Schréder staat duurzaamheid centraal: we ontvingen drie jaar op rij de Ecovadis Gold Award, waarmee we in de top 5% van duurzame producenten wereldwijd staan, over alle sectoren heen.
Tijdens de conceptfase onderzochten we vooruitstrevende materialen en technologieën, maar die waren nog niet direct beschikbaar. Omdat East Riding meteen een oplossing nodig had, kozen we uit ons huidige assortiment de AXIA 3 EVO. Dit lichtgewicht, hoogpresterende en kostenefficiënte armatuur is gemaakt van recyclebare materialen en voorzien van ons Circle Light Label. Daarmee worden de emissies tijdens productie tot een minimum beperkt.
Herziening van masten
Het merendeel van het wegennet maakt gebruik van metalen masten, maar stalen kolommen hebben een aanzienlijke CO₂-voetafdruk: het winnen van het metaal uit de aarde, de energie-intensieve productie en de complexe afvalverwerking dragen hier allemaal aan bij.
In dezelfde samenwerkingsgeest die ons bracht tot DC-stroom en zonnegevoede reflectoren, spraken we met het Noordse bedrijf Valmont Tehomet, dat voorstelde om houten masten te gebruiken in plaats van staal. Houten masten fungeren als CO2-reservoirs: ze nemen CO₂ op uit de atmosfeer in plaats van die uit te stoten.
De masten zijn duurzaam geproduceerd dankzij Tehomet’s PEFC-certificering en kunnen na hun levensduur worden gerecycled of biologisch afgebroken. Daarnaast zorgen ze voor een moderne, esthetische uitstraling en een sterke visuele identiteit.
Vernieuwen voor de Toekomst
Het eerste Live Labs 2-proefproject loopt 12 maanden en eindigt in maart 2026. Het gedrag van automobilisten, fietsers en voetgangers wordt daarbij nauwkeurig gevolgd. Rourke verwacht begin 2026 de eerste resultaten te publiceren en het effect nog 3 tot 5 jaar verder te monitoren.
De bevindingen kunnen leiden tot een herziening van de Britse verlichtingsnormen, die nu vooral gericht zijn op autoverkeer, en in de toekomst meer rekening kunnen houden met voetgangers en actieve mobiliteit. Ze kunnen een blauwdruk vormen voor gemeenten die hun infrastructuur willen verduurzamen.
Rourke noemt de testsite van Urbis Schréder een “gouden standaard” en wij kijken vol verwachting naar wat de toekomst brengt. Van het analyseren van maanlicht tot het bouwen van houten lichtmasten: we stellen onze expertise volledig in dienst van de klant.
“We lossen hun probleem op en helpen hen écht vooruit,” zegt Brook van Urbis Schréder. “Dat geldt voor al onze segmenten – stedelijk, transport, herontwikkeling of sport. We willen dat mensen ons benaderen om samen te bouwen aan duurzame oplossingen, niet enkel bladeren in een brochure en zich afvragen welk armatuur het beste is.”